Προς τιμήν της Ζωοδόχου Πηγής
(Ζωοδόχος Πηγή-Μονή της Χώρας, Κωνσταντινούπολη)
«...Ότε ίστατο παρά τον Σταυρόν, τότε ως ωκεανός απέραντος ήτο η θλίψις Αυτής, και οι πόνοι της ψυχής Αυτής ήτο ασυγκρίτως μεγαλύτεροι του αδαμιαίου πόνου μετά την έξωσιν εκ του Παραδείσου, διότι και η αγάπη Αυτής ήτο ασυγκρίτως μεγαλυτέρα της αγάπης του Αδάμ εν τω Παραδείσω. Και εάν επέζησεν, επέζησε μόνον θεία δυνάμει, διά της ενισχύσεως του Κυρίου, διότι η ευδοκία Αυτού ήτο όπως ίδη την Ανάστασιν, και ύστερον, μετά την Ανάληψιν Αυτού, παραμείνη ως παράκλησις και χαρά των Αποστόλων και του νέου χριστιανικού λαού». {Απόσπασμα από Μελέτη του αρχαιολόγου Δημητρίου Ι. Πάλλα με τίτλο «Ἡ Θεοτόκος ὡς Ζωοδόχος Πηγή. Εἰκονογραφική ἀνάλυση» που δημοσιεύτηκε στο Αρχαιολογικόν Δελτίον, τόμος 26 (1971), Τεύχος Α' - Μελέται, στις σελίδες 201-224}.
Ο τύπος της Παναγίας Ζωοδόχου Πηγής σε όλο τον ορθόδοξο Χριστιανικό κόσμο διαδόθηκε από τη Ζωοδόχο Πηγή του Μπαλουκλί ή Παναγία " Μπαλουκλιώτισσα " ("Μπαλούκ" στα τουρκικά σημαίνει ψάρι) : Χριστιανικό αγίασμα που βρίσκεται στη Κωνσταντινούπολη έξω από τη δυτική πύλη της Σηλυβρίας.
Το αγίασμα βρίσκεται σε υπόγειο Ναό και αποτελείται από μαρμαρόκτιστη πηγή, το νερό της οποίας θεωρείται αγιασμένο.
Για την αποκάλυψη του Αγιάσματος υπάρχουν δύο εκδοχές:
α) Η πρώτη, που εξιστορεί ο Νικηφόρος Κάλλιστος αναφέρει ότι: Ο μετέπειτα Αυτοκράτορας Λέων ο Θράξ ή Λέων ο Μέγας (457 - 474 μ.Χ.), όταν ερχόταν ως απλός στρατιώτης στην Κωνσταντινούπολη, συνάντησε στη Χρυσή Πύλη έναν τυφλό που του ζήτησε νερό. Ψάχνοντας για νερό, μια φωνή του υπέδειξε την πηγή. Πίνοντας ο τυφλός και ερχόμενο το λασπώδες νερό στα μάτια του θεραπεύτηκε. Όταν αργότερα έγινε Αυτοκράτορας, του είπε η προφητική φωνή, πως θα έπρεπε να χτίσει δίπλα στην πηγή μια Εκκλησία. Πράγματι ο Λέων έχτισε μια μεγαλοπρεπή εκκλησία προς τιμήν της Θεοτόκου στο χώρο εκείνο, τον οποίο και ονόμασε "Πηγή". Ο Κάλλιστος περιγράφει τη μεγάλη αυτή Εκκλησία με πολλές λεπτομέρειες, αν και η περιγραφή ταιριάζει περισσότερο στo οικοδόμημα του Ιουστινιανού. Ιστορικά πάντως είναι εξακριβωμένο, ότι το 536 μ.Χ. στη Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως, υπό τον Πατριάρχη Μηνά 536 - 552 μ.Χ.), λαμβάνει μέρος και ο Ζήνων, ηγούμενος "του Οίκου της αγίας ενδόξου Παρθένου και Θεοτόκου Μαρίας εν τη Πηγή".
β) Η δεύτερη, που εξιστορεί ο ιστορικός Προκόπιος, τοποθετείται στις αρχές του 6ου αιώνα και αναφέρεται στον Ιουστινιανό. Ο Ιουστινιανός κυνηγούσε σ' ένα θαυμάσιο τοπίο με πολύ πράσινο, νερά και δένδρα. Εκεί, σαν σε όραμα, είδε ένα μικρό παρεκκλήσι, πλήθος λαού και έναν ιερέα μπροστά σε μια πηγή. "Είναι η πηγή των θαυμάτων" του είπαν. Και έχτισε εκεί Μοναστήρι με υλικά που περίσσεψαν από την Αγιά Σοφιά. Ο Ι. Κεδρηνός αναφέρει ότι χτίστηκε το 560 μ.Χ. Κατά την πάροδο των αιώνων, οι φυσικές καταστροφές (σεισμοί) αλλά και οι ανθρώπινες καταστροφές (πυρπολήσεις - άλωση της Κωνσταντινούπολης) είχαν ως αποτέλεσμα ο Ναός και η Πηγή να υποστούν καταστροφές, και είχαν γίνει ενέργειες ανοικοδόμησης. Το έτος 1825 η Πηγή καταστράφηκε από τους γενίτσαρους. Όμως το έτος 1827 ανευρέθη η Ιερή εικόνα της Θεοτόκου εικονιζόμενη υπέρ της Ζωοδόχου Πηγής και μετά απ' αυτό, το έτος 1830 έγινε νέα ανοικοδόμηση (για 5η φορά) του Ναού, όπως σήμερα διασώζεται. {Δείτε: (εδώ) Ορθόδοξος Συναξαριστής - Ζωοδόχος Πηγή και (εδώ) Ζωοδόχος Πηγή του Μπαλουκλί - Wikipedia και (εδώ) Η Ιερά Πατριαρχική Σταυροπηγιακή Μονή Ζωοδόχου Πηγής Μπαλουκλί}
Ιερός Ναός Ζωοδόχου Πηγής στη νήσο Σαλαμίνα.
Ζωοδόχου Πηγής - Σαλαμίνα Χάρτες Google Google Street View
Πρόκειται για νεότερο ναό στη θέση παλαιοτέρου ναού (παλαιοχριστιανικού οικισμού*) στα Βορειοανατολικά της πόλης της Σαλαμίνας.
(*)Περί του παλαιοχριστιανικού οικισμού (στην περιοχή που βρίσκεται η εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής) ο αείμνηστος καθηγητής Δημήτριος Πάλλας αναφέρει τα εξής:
