"Μη λησμονήσωμεν το παρελθόν... Στην μικράν εκείνην νήσον* κειτ' εκεί ο Καραΐσκος..."
Παναγιώτης Σούτσος (πεζογράφος - ποιητής) 1806-1868: "Μὴ λησμονήσωμεν τὸ παρελθὸν· ἐνθυμηθῶμεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως εἶχεν ὑποχειρίους δυὸ ἡγεμονίας πλουσίας, τὴν Βλαχίαν καὶ Μολδαυίαν καὶ οὕτω ἐφορολόγει δύο ἑκατομμύρια λαῶν, ὅτι τὴν χεῖρα της εἶχεν ἀνατεταμένην εἰς τὰ ὑψηλότερα συμφέροντα τοῦ Ὀθωμανικοῦ κράτους, καὶ ἤνοιγε πολέμους καὶ ἔκλειεν εἰρήνας, ὅτι εἶχεν τέσσαρας Ἀκαδημίας εἰς Χίον, Βουκουρέστιον, Κυδωνίας καὶ Σμύρνην, καὶ κατεῖχε τὸ ἐμπόριον ὅλης τῆς Τουρκίας. Διὰ τῆς ἐπαναστάσεως ἐστερήθη ὅλων τούτων καὶ οκτακοσίων ἔτι χιλιάδων κατοίκων φονευθέντων ἢ ἀποθανόντων εἰς Ἑλλάδα, Χίον, Κρήτην, Κύπρον, Σάμον, Σμύρνην καὶ Κωνσταντινούπολιν. Ὅθεν, ἂν τὸ ἔργον ἡμῶν μέχρι τούτου μένη, δὲν βλέπω τί ἐκέρδησεν ἡ Ἑλληνικὴ φυλή, ἂν ὅμως οἱ ἐν Ἑλλάδι Ἕλληνες θεωρήσωσιν ἑαυτοὺς προμάχους τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν των, ἂν συλλογισθῶσιν, ὅτι μετ' αὐτῶν συνδέονται διὰ τῆς αὐτῆς θρησκείας, διὰ τῆς αὐτῆς γλώσσης καὶ διὰ τοῦ αὐτοῦ ἱματισμοῦ, ἂν κατὰ μέρος ἀφίνοντες ὀλέθριους νεωτερισμούς, πρὸς αὐτοὺς διηνεκῶς στρέφωσι τὸ ὄμμα, τότε μέγα τὸ κέρδος τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως, τότε μέγα τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν ἐθεώρησαν ἄραγε τὴν Ἑλλάδα, ὅσοι ἐζήτησαν καὶ εἰς τὸν ἱματισμόν της νὰ φέρωσι μεταβολάς, καὶ τὴν γλῶσσαν της παραμέλησαν, εἰσάγοντες ξένας γλώσσας, καὶ εἰς τὴν θρησκείαν της χεῖρα ἐπέβαλον; "
Ο Καραΐσκος
Τ' ὄνομά του πολλοὺς χρόνους εἰς τὰ χείλη μας θὰ τρέχη,
Καὶ εἰς τῶν μικρῶν τὴν στέγην θὰ τιμᾶται ὡς θεός,
Καὶ πενῆντα ἀκόμα χρόνους ἄλλην ὕλην δὲν θὰ ἔχη
Ὁμιλίας ὁ λαός.
Κι' ἀπὸ τ' ἄροτρά των ὅταν στὸ ἀχύρινόν των δῶμα,
Θὲ νὰ κάθουνται τὸ βράδυ στὴν φωτιὰ οἱ χωρικοί,
Ὠχρὸν ἦταν θὲ νὰ λέγουν τοῦ προσώπου του τὸ χρῶμα"
Κ' ἡ φλοκάτα του λευκή" .
"Καὶ τῶν Βεζυράδων ὅταν ἄκουε τὸ τουμπελέκι,
Ἔρριχνεν ἀπὸ τὰ χέρια τ' ἀναμμένο του τουφέκι,
Σήκωνε τῆς φουστανέλας ταῖς δυὸ ἄκραις εἰς τὴν μέση,
Κι ἔτρεχεν ἐμπρὸς καὶ πρῶτος μὲ μαυροκαμένο φέσι".
Ἐρωμένη μου! στοὺς σχοίνους τοὺς μικροὺς αὐτοὺς ποὺ εἶδες,
Ἔπεσε...και χιλιάδες τοῦρκοι Γγέγγαι καὶ Τοξίδες,
Ἄδειαζαν τα καρυοφίλια μὲ χαρὰν ὅλοι μαζύ,
Κ' ἔκραζαν " ὁ Ρούμελής σας Βαλισὴς πλέον δὲν ζῇ ".
Στὴν μικρὰν ἐκείνην νῆσον* κείτ' ἐκεῖ ὁ Καραΐσκος·
Πλὴν ἡ δόξα του μεγάλη χύνετ' ἔξω τῆς θαλάσσης,
Ὡς αὐτοῦ μας τοῦ ἡλίου ὁ ἀκτινοβόλος δίσκος,
Ὅστις ὅλου τοῦ αἰθέρος κυριεύει τὰς ἐκτάσεις.
Μία μόνη φουστανέλα φαίνεται στὰ σύνορά των;
Εὐθὺς τρέχουν στ΄ ἅρματά των,
Κ' εἶν' αὐτός!" ἀκόμα κράζουν οἱ Πασᾶδες τῆς Τουρκίας·
Ἔρχεται νὰ μᾶς ἀρπάση νέας πάλιν ἐπαρχίας".
Ἡ Εἰρήνη Καραΐσκε! μὲ ἐλαίαν ἐστεμμένη
Καὶ μ' ἀστάχεις εἰς τὰς χεῖρας εἰς τὴν γῆ μας κατεβαίνει·
Πλὴν δὲν ἔσβησεν ἡ βόμβα τοῦ πολέμου, κ' ἴσως πάλιν
Μὲ βοὴν ἀναπηδήση στὸν ὁρίζοντα μεγάλην.
Ἡμεῖς τότε θὰ κρατῶμεν ὡς σημαίαν ἱεράν
Τὴν καϋμένην εἰς τὰς μάχας κ' εἰς τοὺς Τούρκους φοβεράν
Ἀρματωλικὴν στολήν σου,
Κ' ἔντρομ' οἱ ἐχθροὶ θὰ φεύγουν εἰς τὴν μόνην ὅρασίν σου.
...................
*Εἰς τὴν Σαλαμῖνα
"Η κιθάρα" (Ποιητική συλλογή) - Παναγιώτης Σούτσος
