Περί του Ιερού Ναού Αγίου Ιωάννου Προδρόμου στη θέση Λούτσα - Αγ. Ιωάννης (Ρέστη) της νήσου Σαλαμίνας

Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου Προδρόμου στην νήσο Σαλαμίνα - δεκαετία 1960

(Φωτογραφία εκ του αρχείου της Πηνελόπης Τούτση)

Δυτικά της πόλης της Σαλαμίνας, υπάρχει Βυζαντινός Ιερός Ναός (του 11ου αιώνα) προς τιμήν του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου & Βαπτιστού. 

Πρόκειται για μονόκλιτο τρίκογχο με τρούλο Ιερό Ναό προς τιμήν της Συλλήψεως του Αγίου Ιωάννη που εορτάζεται στις 23 Σεπτεμβρίου εκάστου έτους.

Δείτε: Χάρτης | Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο 

https://www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr/map

Περί του εν λόγω Ιερού Ναού του Αγίου Ιωάννου αναφέρει ο Δημήτριος Πάλλας *: " Ἐνδεικτικὴ περὶ τοῦ κοινωνικοῦ τοπίου του προκειμένου βυζαντινοῦ οἰκισμοῦ εἶναι καὶ ἡ εἰς τὴν περιοχήν του παρουσία τοῦ κομψοῦ, ἐπίσης μονοχώρου τρικόγχου τρουλλωτοῦ ναϋδρίου τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου, κτίσματος ἐπίσης σημαντικοῦ γαιοκτήμονος, πιθανῶς τοῦ τέλους τοῦ 11ου αἰῶνος..."

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΛΛΑΣ -  ΒΡΟΚΗ < * ΒΟϊΚΗ

{* Δημήτριος Πάλλας (1907 - 1995) : Έλληνας καθηγητής και αρχαιολόγος χριστιανικής αρχαιολογίας (δείτε Δημήτριος Πάλλας - Wikipedia)}

Για τις εικονογραφίες του εν θέματι Ιερού Ναού του Αγίου Ιωάννου,  χρησιμοποιήθηκαν ανθίβολα, {σχέδια με διάτρητα περιγράμματα που χρησιμοποιούσαν οι Βυζαντινοί ζωγράφοι - αγιογράφοι (δείτε Ανθίβολο - Wikipedia)}, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν και σε άλλους Ιερούς Ναούς της νήσου Σαλαμίνας. {Ενδεικτικά:  Άγιος Δημήτριος στην περιοχή Παλιάμπελα Βασιλικών Σαλαμίνας, Μεταμόρφωση του Σωτήρος στο Αιάντειο (Μούλκι), Άγιος Νικόλαος ο Νέος, ο εν Βουνένοις στη Βόρεια πλευρά της νήσου Σαλαμίνας (περιοχή Μπατσί), όπου σε εικονογραφία του Ιερού Ναού αναγράφεται το έτος "1647"}.

Ως τοπωνύμιο της περιοχής αναφέρεται σε παλαιά έγγραφα "Λούτσα ή Άγιος Ιωάννης της Σαλαμίνος". (Δείτε ενδεικτικά ένα σχετικό απόσπασμα παλαιού συμβολαιογραφικού εγγράφου στο οποίο αναφέρονται μεταξύ άλλων τα εξής: "...οἱ δύο πρῶτοι Ἀνδρέας Χατζῆς κ' Ἰωάννης Δημητρίου ἔχοντες ἀπὸ κοινοῦ ἐξ ἀδιαιρέτως ἐκ πατρικῆς κληρονομιᾶς εἰς τὴν ἀπόλυτον κατοχήν, νομὴν κ' κυριότητα ἕναν ἀγρὸν στρεμμάτων ἕξι εἰς θέσιν Λοῦτσα ἢ Ἅγιος Ἰωάννης τῆς Σαλαμῖνος, ὑπὸ τὰ ὅρια γύρωθεν μὲ βουνόν, Δημήτριον Μαγκούφην, ράχην, κληρονόμους Ἀθανασίου Μακρῆ, σήμερον οἰκειοθελῶς καὶ εὐχαρίστως...")

Στη σύγχρονη ιστορική περίοδο αναφέρεται και ως "Ιερός Ναός Αγ. Ιωάννη Ρέστη", λόγω της γειτνίασης της εν λόγω θέσης με την περιοχή που φέρει το τοπωνύμιο "Ρέστη" (Restis), εκ του επωνύμου σημαντικού γαιοκτήμονα που κατείχε αυτή την περιοχή κατά το παρελθόν. {Δείτε ενδεικτικά ένα σχετικό τμήμα Χάρτη της νήσου Σαλαμίνας (έτους 1893) - Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη Χαϊδελβέργης Kaupert: Karten von Attika: salamis 1893}

Curtius, Ernst [Εκδότης], Kaupert, Johann A. [Εκδότης]: Karten von Attika: Karten (Βερολίνο, 1895-1903)

https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/curtius1895a/0025/image,info

Όταν ήμουν σε μικρή ηλικία περνούσα τακτικά από ένα μονοπάτι που υπήρχε δίπλα στον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννη, προκειμένου να πάω στο σχολείο (1ο Δημοτικό Σαλαμίνας).

Τότε υπήρχε μια μικρή ξύλινη πόρτα στον Ιερό Ναό, η οποία δεν ήταν κλειδωμένη και όποιος ήθελε έμπαινε μέσα στον Ιερό Ναό, είτε για να προσευχηθεί και να προσκυνήσει τις εικόνες, είτε για να ξεκουραστεί και να συνεχίσει την πορεία του στην ευρύτερη περιοχή.

Επιπλέον, σε μικρή απόσταση βορειοδυτικά του Ιερού Ναού υπήρχε ένα μικρό κατασκεύασμα, (ίσως οστεοφυλάκιο), που είχε χτιστεί με βάση τον πηλό (λάσπη από χώμα, νερό και άχυρα). 

Θυμάμαι τον Δημήτριο Κουπετώρη, έναν απλό άνθρωπο (που είχε το καρνάγιο στην περιοχή) να επισκευάζει ότι ξύλινο υπήρχε στον Ιερό Ναό.  Αυτός ο αγνός άνθρωπος πήγαινε κάθε χρόνο τα κεριά για την εορτή του Αγίου Ιωάννη.

Επίσης, θυμάμαι μια απλή χήρα γυναίκα με το όνομα Αγαθή (δεν θυμάμαι το επώνυμό της), η οποία είχε την θέληση να κάνει έρανο μέσα στην πόλη της Σαλαμίνας για να γίνει με την σύμπραξη του Ιωάννη Αργ. Τούτση και άλλων κατοίκων της περιοχής, τόσο η συντήρηση του Ιερού Ναού, όσο και κάποιες κατασκευές, όπως για παράδειγμα: ένα μεταλλικό στέγαστρο με κεραμίδια προς προστασία των πιστών - προσκυνητών, μια απλή τσιμεντόστρωση του χώρου και έναν μικρό μαντρότοιχο πλησίον του Ιερού Ναού. 

(Φωτογραφία εκ του αρχείου της Πηνελόπης Τούτση)

Πέρασαν πάρα πολλά χρόνια από τότε που είχα παρευρεθεί σ' αυτόν τον Ιερό Ναό κι όμως ήρθε το πλήρωμα του χρόνου για να θυμηθώ και την σχετική απλή ανακοίνωση μιας άλλης εποχής περί του εορτασμού στον Άγιο Ιωάννη, (όπως διατηρήθηκε έως σήμερα στο αρχείο μου). 

Πηνελόπη Τούτση