Θυμάμαι κάποτε στην νήσο Σαλαμίνα...Σ' ένα πευκοδάσος μιας άλλης εποχής
Κάποτε στην νήσο Σαλαμίνα υπήρχε ένα πευκοδάσος καθαρό, με τα πεύκα καλλιεργημένα, χωρίς ξερά κλαδιά ή/και πυκνή θαμνώδη βλάστηση πέριξ αυτών.
Μέσα σ' αυτό το πευκοδάσος βάδιζα από μικρή συνοδεύοντας το κοπάδι από πρόβατα που είχε ο κτηνοτρόφος - αγρότης πατέρας μου (Νικόλαος Αργ. Τούτσης) και τα οποία έβοσκαν εκεί τις περισσότερες ημέρες κάθε έτους.
Μέσα σ' αυτό το πευκοδάσος, τα καλοκαίρια εργάζονταν οι ρετσινιάρηδες (ή ρετσινάδες), όπως ονομάζονταν παραδοσιακά οι ρητινοσυλλέκτες, δηλαδή οι εργάτες που ‘‘χτυπούσαν’’ τα πεύκα και συνέλεγαν το ρετσίνι (την ρητίνη) που χρησίμευε κατά την παραγωγή κρασιού (εξ αυτού και το όνομα ρετσίνα).
Δείτε : Ρητινοκαλλιέργεια - Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας https://ypen.gov.gr/perivallon/dasi/diacheirisi-dason/ritinokalliergeia/ " Τα μεταπολεμικά χρόνια η μεγαλύτερη παραγωγή ρητίνης έγινε το 1961 όπου έφτασε τους 41.000 τόνους και η ποσότητα αυτή αντιπροσώπευε το 3% της παγκόσμιας παραγωγής. Έκτοτε εμφανίζει πτωτική τάση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα...
Κατά τη δεκαετία του ’70 συλλογή ρητίνης γινόταν σε περισσότερες περιοχές της χώρας όπου σήμερα έχει πλέον σταματήσει κάθε σχετική δραστηριότητα. Τέτοιες περιοχές είναι η Μυτιλήνη, Αταλάντη, Θήβα, Καπανδρίτι, Λαύριο, Πεντέλη, Πειραιάς, Πόρος, Αργολίδα κλπ., ενώ μετά την τελευταία μεγάλη πυρκαγιά το 2007 τέθηκε εκτός ρητινοσυλλογής και η Ηλεία.
Σήμερα στην Ελλάδα ρητινεύονται αποκλειστικά τα δάση της χαλεπίου πεύκης στις παρακάτω περιοχές: Εύβοια, Σκόπελο, Κορινθία, Χαλκιδική (Κασσάνδρα, Πολύγυρος) και Αττική (Μέγαρα, Αιγάλεω).
Το 1935 λειτουργούσαν 32 εργοστάσια επεξεργασίας της ρητίνης, το 1991 είχαν μειωθεί σε 9 και σήμερα ουσιαστικά σε πλήρη δραστηριότητα υπάρχει μόνο ένα στη Μάνδρα Αττικής, ενώ 2 μικρότερα υπάρχουν στην Εύβοια.
Ο αριθμός των ρητινεργατών έχει περιοριστεί στους 1.000 περίπου, ενώ οι αναφορές για τη δεκαετία του ’80 τους ανεβάζουν σε πάνω από 3.500 χιλιάδες. Η πλειοψηφία των ρητινοσυλλεκτών δραστηριοποιείται στην Εύβοια..."
Με την πάροδο του χρόνου εγκαταλείφθηκαν τα επαγγέλματα που λειτουργούσαν, κατά το παρελθόν, ως φύλακες των δασών.
Οι ρητινοσυλλέκτες διατηρούσαν τα πευκοδάση πιο ανοιχτά, δημιουργούσαν μονοπάτια και περιόριζαν τη συσσώρευση καύσιμης ύλης.
Σήμερα το πευκοδάσος έχει άλλη μορφή, με όμορφα νέα πεύκα, αλλά άνευ καλλιέργειας και εντός αυτού κυκλοφορούν μόνο αλεπούδες, αδέσποτα σκυλιά και πλήθος από ποντίκια.
Δεν θα βοσκήσουν πρόβατα, δεν θα καθαριστούν τα ξερά κλαδιά των πεύκων, ούτε θα γίνει συλλογή ρητίνης και δεν θα αραιωθεί η πυκνή θαμνώδης βλάστηση.
Δυστυχώς, το πευκοδάσος που είχα γνωρίσει από την παιδική μου ηλικία, χάθηκε για πάντα, όμως αξίζει να το θυμάμαι ως αποτέλεσμα της εργασίας αυτών των ανθρώπων (εργατών - ρετσινιάρηδων).
Ιωάννης Βιλλιώτης, Πανούσης Βιλλιώτης, Αργύρης Μίχας, Χρήστος Παπαμιχαήλ, Γεώργιος Δέδες, Αναστάσιος Δέδες και κάποιοι άλλοι των οποίων τα ονόματα δεν θυμάμαι, ήταν αυτοί που μάζευαν το ρετσίνι από τα πεύκα, ενώ ταυτόχρονα καθάριζαν τα ξερά κλαδιά με αποτέλεσμα να μην συσσωρευόταν καύσιμη ύλη και δημιουργούσαν μονοπάτια εντός του πευκοδάσους. Ήταν οι αληθινοί φύλακες, μια ανθρώπινη ασπίδα προστασίας εντός του πευκοδάσους κάθε καλοκαίρι.
Αιωνία η μνήμη τους.
Πηνελόπη Τούτση
Σημειώσεις: Θεωρώ πως αξίζει να δείτε μια πρόσφατη οδοιπορική έρευνα του Μουσείου Ρητίνης Αμπελικού Λέσβου στον οικισμό των ρετσινάδων στις Φεράνες Αγίας Παρασκευής Λέσβου Facebook https://www.facebook.com/profile.php?id=100063934570042
Επιπλέον, αξίζει να δείτε: Οι ρετσινάδες του Θριασίου - Οικομουσείο Ελευσίνας https://proseleusis.com/oi-retsinades-toy-thriasioy/
Και ακόμα προτείνω να δείτε: Ο Άγιος Κοσμάς προστάτης της Δασικής Υπηρεσίας - Pemptousia https://www.pemptousia.gr/2014/08/o-agios-kosmas-prostatis-tis-dasikis-i/
